Murgul Gezilecek Yerler 2026: Delikli Kaya, Karagöl ve Rota Rehberi

Artvin’in kıyıdan iç kesimlere uzanan dağlık coğrafyasında, adı çoğu gezginin listesine henüz girmemiş bir ilçe var: Murgul. Halkın “ormanın yüzüğü” dediği şelalesi, Tiryal Dağı’nın eteğinde saklanan üçüncü Karagöl’ü, Cumhuriyet döneminin ilk bakır madeni ve yarısı ormanla kaplı vadileriyle Murgul, kalabalıktan uzak bir Doğu Karadeniz deneyimi arayanlar için gerçek bir keşif noktası.

Bu rehberde Murgul gezilecek yerler listesini resmî ve güvenilir kaynaklara dayanarak hazırladık: Delikli Kaya Şelalesi’nin nasıl oluştuğunu, Damar Karagöl’ün kaç metrede bulunduğunu, bakır madeninin hikâyesini, yöresel mutfağı, en uygun gezi mevsimini ve bir günlük rota önerisini tek sayfada bulacaksınız. Kaynaklar arasında çelişen bilgileri ise ayrıca belirttik.

Murgul Nerede, Nasıl Gidilir?

Murgul, Artvin iline bağlı dokuz ilçeden biridir ve Çoruh Vadisi’nin kuzey eteklerinde, kıyı ilçeleri Hopa ve Arhavi ile Artvin merkez arasında kalan dağlık bir bölgede yer alır. İlçenin batısında Arhavi, kuzeyinde Borçka, güneyinde Yusufeli bulunur; yani ilçe, Artvin’in hem denize hem de iç kesimlere açılan kavşak noktalarından birine yakındır.

Vikipedi’deki Murgul maddesine göre ilçenin 2020 nüfusu 6.315’tir; bunun 4.930’u ilçe merkezinde, 1.385’i köylerde yaşar. İlçeye bağlı 11 köy vardır: Akantaş, Ardıçlı, Başköy, Çimenli, Damar, Erenköy, Kabaca, Korucular, Küre, Osmanlı ve Petek. Delikli Kaya Şelalesi Başköy’de, Karagöl ise Damar köyü sınırlarındadır.

Karayoluyla ulaşım: İlçenin havalimanı ya da demiryolu bağlantısı yoktur; ulaşım yalnızca karayoluyla sağlanır. Artvin merkezine uzaklığı yaklaşık 48 kilometredir. Kıyıdan gelenler için en pratik giriş Hopa’dır; Hopa’dan Murgul’a araçla yaklaşık 50 dakikada ulaşılır. Arhavi’den gelenler önce sahil yolundan Hopa’ya geçer, oradan ilçeye yönelir.

Toplu taşıma: Hopa ve Artvin’den ilçeye minibüs seferleri bulunur. Ancak Delikli Kaya ve Karagöl gibi noktalar köy yollarında olduğu için bu yerleri rahatça gezmek istiyorsanız özel araç ya da yerel bir sürücüyle anlaşmak çok daha kolaydır.

Uçakla gelenler için: Bölgeye en yakın havalimanı Rize-Artvin Havalimanı’dır. Buradan sahil yolunu izleyerek Arhavi ve Hopa’ya, ardından ilçeye ulaşabilirsiniz. Gürcistan’daki Batum Havalimanı da Sarp sınır kapısı üzerinden alternatif bir giriş noktasıdır.

Kısa Tarih: Gürcü Krallığından Göktaş’a

Murgul’un yerleşim geçmişi kaynaklara göre 11. yüzyıla kadar uzanır. Bölge uzun süre Gürcü krallıklarının ve Bizans’ın etki alanında kaldı; 1070’lerden sonra Türk hâkimiyetine girdi. Osmanlı döneminde Çıldır Eyaleti’ne bağlanan bölge, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Rus yönetimine geçti ve 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması ile yeniden Türkiye’ye bırakıldı.

Bu çok katmanlı geçmişin izleri bugün de görülebilir. Artvin’in iç kesimlerinde olduğu gibi Murgul köylerinde de Gürcüce konuşan aileler yaşar; bu dil ve kültür mirası hakkında daha geniş bilgiyi Karadeniz Kültürü rehberimizde bulabilirsiniz.

İlçenin Cumhuriyet dönemindeki hikâyesi ise madencilikle iç içedir. İlçe merkezi, 17 Mayıs 1955’te belde oldu. Yerleşim 1964-1987 yılları arasında resmî olarak Göktaş adını taşıdı; İngilizce kaynaklarda bir dönem Damar adıyla da anıldığı belirtilir. 4 Temmuz 1987’de ilçe statüsü kazanan yerleşim, Murgul adına geri döndü.

Delikli Kaya Şelalesi: “Ormanın Yüzüğü”

Murgul’un bugün en çok fotoğraflanan doğal güzelliği, Başköy’ün sarp ve ormanlık yamaçlarında saklanan Delikli Kaya Şelalesidir. Kaynaklarda Delikkaya, Deliklikaya ya da Delikli Kaya olarak farklı yazılışlarla geçen bu şelaleyi yöre halkı “ormanın yüzüğü” diye anar.

Şelalenin sırrı oluşumunda gizlidir. Yüksekten akan su, yüzyıllar içinde kireçtaşı ve kil katmanlarını aşındırarak kayanın içinde yuvarlak bir açıklık oluşturmuştur. Bugün su, bu doğal halkanın içinden aşağıdaki havuza dökülür ve ortaya yüzük biçiminde, dünyada eşine az rastlanır bir şelale çıkar.

Murgul Belediyesi’nin turizm sayfasına göre su, yaklaşık 4 metre yarıçaplı doğal açıklıktan 7 metre yükseklikten düşer. Bazı haberlerde açıklığın çapı da 4 metre olarak geçer; ölçü kaynağa göre değişse de ziyaretçilerin ortak izlenimi aynıdır: kayanın ortasındaki pencereden yeşil ormanın görünmesi insanı şaşırtır.

Şelale özellikle sosyal medyada paylaşılan fotoğraflarla tanındı ve yoğun ilgi görünce çevre düzenlemesi gündeme geldi. Murgul Belediyesi, ilçe kaymakamlığı, Artvin İl Özel İdaresi ve DSİ 26. Bölge Müdürlüğü’nün hazırladığı projeyle ziyaretçi tesisleri, otopark ve yürüyüş parkurları planlandı. Belediye ayrıca Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) desteğiyle yol ve altyapı çalışmaları yapıldığını belirtiyor.

Ziyaret ipuçları: Belediyenin sayfasında yol üzerinde yön tabelası bulunmadığı, tarifi ilçedeki yerel halktan almanın en kolay yol olduğu yazıyor. Şelaleye inen patika yağışlı günlerde kaygan olabilir; tabanı kaymayan ayakkabı şarttır. Suyun en gür aktığı dönem kar erimelerinin sürdüğü ilkbahardır. Belediye, şelale çevresinde alabalık servis eden restoranlar olduğunu da not ediyor.

Karagöl ve Tiryal Dağı: Artvin’in Üçüncü Karagöl’ü

Artvin denince akla gelen iki ünlü göl vardır: Borçka Karagöl ve Şavşat Karagöl. Pek az kişi Artvin’de üçüncü bir Karagöl daha olduğunu bilir. Murgul Karagöl, Damar köyü sınırları içinde, sarp Tiryal Dağı’nın eteğinde gizli kalmış bir dağ gölüdür.

Artvin Valiliği’nin duyurusuna göre göl 1.860 metre rakımdadır; Tiryal Dağı ise 2.600 metreye yükselir. Bazı gezi sitelerinde gölün 2.600 metrede olduğu yazılsa da bu rakam dağın zirvesine aittir; resmî kaynak göl için 1.860 metreyi verir. Aynı duyuruda göle ulaşım için toplam 7 kilometrelik yol genişletme çalışması yapıldığı, bunun 5 kilometresinin stabilize yol olduğu ve bölgeye sosyal tesis planlandığı belirtilir.

Dönemin valisi 2018’deki incelemesinde hedefin “Murgul Karagöl’ü de diğer göllerimiz gibi kısa sürede turizme kazandırmak” olduğunu söylemişti. Bugün göl hâlâ Borçka ve Şavşat’taki kardeşleri kadar kalabalık değildir; bu da onu sessizlik arayanlar için ayrı bir cazibe merkezi yapar.

Gölün çevresi geniş yapraklı ormanlarla çevrilidir ve yazın suyun yüzeyine farklı yeşil tonları yansır. Yerel basında, gölün çevresinin böcekle beslenen nadir bir bitki olan Droseraya (güneş gülü) ev sahipliği yaptığı da aktarılır. İlçenin belediye başkanı ise ilçede Karagöl’ün yanı sıra Kokolet Vadisi ve Gemkaya gibi keşfedilmeyi bekleyen başka doğal alanlar olduğunu vurgulamıştır.

Göle gitmeden önce yol durumunu ilçede sormanızı öneririz; stabilize kısımlar yağıştan sonra zorlaşabilir. Yüksek rakım nedeniyle yazın bile serin olur, yanınıza mutlaka bir hırka ya da yağmurluk alın. Bölgedeki diğer iki gölü de görmek isterseniz Borçka Karagöl rehberimize göz atabilirsiniz.

Murgul Bakır Madeni: Cumhuriyet’in İlk Bakır İşletmesi

Murgul’un adı Türkiye’de en çok bakırla birlikte anılır. Eti Bakır’ın resmî sayfasına göre Murgul İşletmesi, ülkenin doğal kaynaklarını millileştirmek amacıyla 1935’te Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatıyla kurulan, Cumhuriyet döneminin ilk bakır madenidir. Tesis üretime 1951’de başladı.

Uzun yıllar Etibank çatısı altında işletilen maden, 1964’te Çakmakkaya bölgesindeki büyük rezervin keşfiyle başlatılan Karadeniz Bakır Projesi ile genişledi. 2006’da özelleştirilen işletme bugün Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır tarafından yürütülüyor. Kaynaklar ilçeyi Türkiye’nin en büyük bakır rezervlerinden biri olarak gösterir.

Şirketin verilerine göre bugün biri açık, biri kapalı iki ocakta çalışılıyor. Yılda yaklaşık 2 milyon ton tüvenan cevher işlenerek 45.000 ton bakır konsantresi üretiliyor. Konsantre iki boru hattıyla Hopa’ya taşınıyor, orada süzülüp kurutulduktan sonra gemiyle Samsun’a gönderiliyor. İşletmenin 25 MW gücünde bir hidroelektrik santrali ve yaklaşık 540 çalışanı var.

Gezgin gözüyle bakıldığında maden, ilçenin karakterini anlamak için önemlidir. İlçenin yamaçlara kurulmuş lojman mahalleleri ve sanayi yapıları, Doğu Karadeniz’in tarım ve çay ağırlıklı kasabalarından farklı bir görüntü sunar. Maden sahaları çalışan tesisler olduğu için içeri girmek mümkün değildir; ancak yoldan geçerken bu endüstri mirasını uzaktan görmek bile ilçenin hikâyesine dair çok şey anlatır.

Esenköy Camii ve Köy Mimarisi

İlçenin tarihî yapıları arasında en çok anılanı Osmanlı döneminden kalma Esenköy Camiidir. Yerel kaynaklarda 1863 tarihli olarak geçen cami, ahşap işçiliği ve yöresel ustalığıyla bölgenin dinî mimarisinin örneklerinden biri sayılır. Ziyarete açık olan caminin kapısının namaz vakitleri dışında kapalı olabileceğini, ziyaret için yöre halkına danışmanızı öneririz.

Murgul köylerinde dolaşırken Doğu Karadeniz’in tanıdık mimari dilini de görürsünüz: dik yamaçlara serpiştirilmiş ahşap ve taş evler, ambarlar, köy yolları boyunca uzanan bahçeler. Bu evlerin çoğu hâlâ yaşayan hanelere aittir; fotoğraf çekerken mahremiyete özen göstermek ve izin istemek yerinde olur.

Doğa Yürüyüşü, Yayla Yolları ve Kuş Gözlemi

İlçe topraklarının yaklaşık yarısı ormanla, yüzde 45’i çayır, mera ve kayalık alanlarla kaplıdır; tarım arazisi yalnızca yüzde 5 civarındadır. Bu oran, ilçenin neden yürüyüşçüler için bu kadar cazip olduğunu açıklar. Köylerden yukarı tırmanan orman yolları, sizi kısa sürede kalabalıktan tamamen uzak yeşil vadilere taşır.

Yayla ve doğa yürüyüşü: Damar köyünden Karagöl’e uzanan yol, Tiryal Dağı’nın eteklerini görmek için en bilinen güzergâhtır. Kabaca ve Başköy çevresindeki ormanlık alanlar da daha kısa yürüyüşler için uygundur. İşaretli parkur sayısı sınırlı olduğu için yanınızda çevrimdışı harita bulundurmanız ve rotanızı birine haber vermeniz önemlidir.

Kuş gözlemi: Artvin, Çoruh Vadisi boyunca uzanan göç yolları sayesinde Türkiye’nin önemli kuş gözlem bölgelerinden biridir. Kaynaklar ilçenin yüksek kesimlerinde de mart ile kasım arasında kuş gözlemi yapılabildiğini belirtir. Dürbününüzü yanınıza almayı unutmayın.

Yayla şenlikleri: Yaz aylarında Artvin’in pek çok köşesinde olduğu gibi Murgul’da da yayla şenlikleri ve Murgul Kültür ve Sanat Festivali düzenlenir. Tarihler her yıl değiştiği için gitmeden önce belediyenin duyurularını takip etmenizi öneririz. Bölgedeki diğer şenlikler için Artvin Yayla Şenlikleri rehberimize bakabilirsiniz.

Murgul’da Ne Yenir? Yöresel Lezzetler

Dağ köylerinin mutfağı, kıyıdaki balık ağırlıklı sofralardan farklıdır. Kaynaklarda ilçenin yöresel lezzetleri arasında şunlar sayılır:

• Peynir kuymağı: Mısır unu, tereyağı ve yöresel peynirle yapılan, kıyıda muhlama olarak bilinen yemeğin dağ köylerindeki karşılığı.
• Kaymak: Yayla sütünden elde edilen, kahvaltıların vazgeçilmezi.
• Laz böreği: Muhallebili, şerbetli tatlı börek.
• Herisa: Buğday ve etin uzun süre pişirilmesiyle hazırlanan, düğün ve bayram sofralarının yemeği.
• Hasuta: Un, süt ve tereyağıyla yapılan, hem tatlı hem tuzlu yenebilen geleneksel bir lezzet.
• Püşürük çorbası: Bölgenin geleneksel çorbalarından biri.

Delikli Kaya çevresindeki tesislerde alabalık da yaygın olarak servis edilir. Artvin mutfağının bütününü merak ediyorsanız Artvin’de Ne Yenir yazımız iyi bir başlangıç olacaktır.

Ne Zaman Gidilir? Mevsimler ve İklim

İlçe, ılıman ve bol yağışlı bir okyanusal iklime sahiptir. İngilizce Vikipedi’deki iklim verilerine göre yıllık yağış ortalaması 1.414 milimetredir; ocak ayında ortalama sıcaklık 3,2°C, ağustosta ise 20,9°C’dir. Bu da yazların serin, kışların ise karlı ve zorlu geçtiği anlamına gelir.

İlkbahar (nisan-mayıs): Kar erimeleri nedeniyle şelaleler en gür hâlindedir. Delikli Kaya’yı en etkileyici hâliyle görmek istiyorsanız bu dönem idealdir; ancak yüksek kesimlerdeki yollar hâlâ karlı olabilir.

Yaz (haziran-ağustos): Karagöl ve yayla yolları için en uygun dönemdir. Yayla şenlikleri ve festival de bu aylarda yapılır. Hava sıcak ama nemli olabilir; ani yağmurlara karşı hazırlıklı olun.

Sonbahar (eylül-ekim): Kayın, kestane ve gürgen ormanlarının sarıya ve kızıla döndüğü bu dönem, fotoğraf tutkunları için Murgul’un en güzel zamanıdır. Kalabalık da yoktur.

Kış: Yüksek kesimlere ulaşım zorlaşır; Karagöl yolu genellikle kapalıdır. Kış gezisi yalnızca ilçe merkezi ve alçak köylerle sınırlı kalır.

Bir Günlük Murgul Gezi Rotası

Kıyıda, örneğin Arhavi’de konaklıyorsanız ilçeyi rahatlıkla günübirlik gezebilirsiniz. Önerdiğimiz rota şöyle:

1. Sabah (08.00): Konakladığınız yerde kahvaltının ardından sahil yolundan Hopa’ya, oradan Murgul’a doğru yola çıkın.
2. Öğleden önce: Başköy’e geçerek Delikli Kaya Şelalesi’ni ziyaret edin. Patikada ve şelale başında fotoğraf için en az bir saat ayırın.
3. Öğle: Şelale çevresindeki tesislerden birinde alabalık ya da ilçe merkezinde yöresel bir öğle yemeği yiyin.
4. Öğleden sonra: Yol durumu uygunsa Damar köyü üzerinden Karagöl’e çıkın; değilse ilçe merkezinde dolaşıp Esenköy Camii’ni görün.
5. Akşam: Hava kararmadan dağ yollarından inip kıyıya dönün.

Rotayı iki güne yaymak isterseniz ikinci gün Hopa gezilecek yerler ve Borçka gezilecek yerler rehberlerimizdeki noktaları ekleyebilirsiniz. Artvin’in bütününü planlıyorsanız Artvin gezilecek yerler yazımız tüm ilçeleri bir arada sunar.

Çevrede Görülecek Diğer Yerler

İlçeyi gördükten sonra rotanızı genişletmek isterseniz Artvin’in kıyı ve iç kesimleri birbirinden farklı deneyimler sunar. Hepsi aynı tatil içinde, kıyıda tek bir üsten gezilebilecek mesafededir.

Hopa: Sarp sınır kapısına yakın, hareketli bir liman ve ticaret ilçesidir. Sahil yolu boyunca çay bahçeleriyle kaplı yamaçlar denize iner; Sarp sınır kapısı üzerinden Batum’a günübirlik geçmek de mümkündür. Ayrıntılar için Hopa rehberimize bakabilirsiniz.

Borçka ve Karagöl: Artvin’in en bilinen gölü olan Borçka Karagöl, 2011’de tabiat parkı ilan edilmiştir ve Borçka merkezine yaklaşık 30 kilometre uzaklıktadır. Heyelan sonucu oluşmuş, ladin ve kayın ormanlarıyla çevrili göl, sonbaharda yansıyan renkleriyle ünlüdür. Arhavi’deki Mençuna Konakları’ndan göle araçla yaklaşık bir saatte ulaşılır.

Arhavi ve Kamilet Vadisi: Arhavi’nin iç kesimlerine uzanan Kamilet Vadisi, Karadeniz’in en bakir vadilerinden biridir. Vadinin girişinde 90 metre yükseklikten dökülen Mençuna Şelalesi ve Osmanlı döneminden kalma Çifte Kemer Köprüler bulunur. Şelaleye yürüyüş yolu 20-30 dakika sürer.

Şavşat ve Macahel: Daha uzun bir rota planlıyorsanız Şavşat’ın yeşil yaylaları ve UNESCO Biyosfer Rezervi olan Macahel (Camili) havzası, Artvin’in iç kesimlerindeki en etkileyici duraklardır. Bu bölgeler için en az bir gece konaklama planlamanızı öneririz; detaylar Macahel Vadisi rehberimizde.

Bu duraklar arasındaki yollar dağlık ve virajlıdır; navigasyonun gösterdiği sürelere mutlaka yarım saat pay ekleyin. Hava kararmadan dönüş yapmak, özellikle sisli günlerde en güvenli seçenektir.

Gezi İpuçları ve Dikkat Edilecekler

Yol ve hazırlık:

• Yakıtınızı kıyıda alın: Dağ yollarında akaryakıt istasyonu seyrektir; Hopa’dan çıkmadan deponuzu doldurun.
• Yol tarifini yerelden alın: Delikli Kaya ve Karagöl yollarında tabela eksik olabilir. Navigasyon her zaman doğru güzergâhı göstermez; ilçede sormak en güvenlisidir.
• Ayakkabı ve kıyafet: Kaymayan tabanlı yürüyüş ayakkabısı, yağmurluk ve katmanlı giyim şarttır. Yükseklerde hava hızla değişir.

Güvenlik ve doğa:

• Maden sahalarına girmeyin: Bakır işletmesi aktif bir sanayi tesisidir; sahalara izinsiz girmek tehlikelidir ve yasaktır.
• Doğaya saygı: Karagöl çevresindeki endemik ve nadir bitkileri koparmayın, çöplerinizi geri götürün.
• Nakit bulundurun: Köylerdeki küçük işletmelerde kart geçmeyebilir.
• Telefon çekimini hesaba katın: Derin vadilerde ve orman içindeki patikalarda mobil sinyal zayıflayabilir. Haritaları ve rota bilgilerini önceden indirin, yakınlarınıza nereye gittiğinizi bildirin.

Zamanlama ve yerel halk:

• Erken başlayın: Dağ yollarında ilerlemek düz yollara göre çok daha uzun sürer. Güne erken başlamak, hem fotoğraf için en yumuşak ışığı yakalamanızı hem de karanlık çökmeden kıyıya dönmenizi sağlar.
• Yerel halka saygı: Köy yollarında karşılaştığınız insanlar genellikle yardımseverdir ve yol tarifinden çay davetine kadar misafirperverlik gösterir. Bahçelere, tarlalara ve özel arazilere izinsiz girmeyin; hayvanları ürkütmemeye özen gösterin.

Gezi İçin Nerede Kalınır? Kıyıda Konaklama

İlçede konaklama seçenekleri oldukça sınırlıdır. Bu nedenle gezginlerin çoğu, sahildeki Hopa ya da Arhavi’de kalıp ilçeyi günübirlik gezmeyi tercih eder. Kıyıda kalmak; hem daha fazla konaklama ve restoran seçeneği hem de aynı tatilde Karadeniz sahilini, Kamilet Vadisi’ni ve Artvin’in iç kesimlerini görme imkânı sağlar.

Doğayla iç içe ve sakin bir üs arıyorsanız Arhavi’nin Kamilet Vadisi’ndeki Mençuna Konakları iyi bir seçenektir. 90 metrelik Mençuna Şelalesi’nin karşısında, önünden dere akan 32 m² bungalov süitler (4+1 kişilik) ve taş konak odalarıyla hizmet veren tesis, 21 Mart ile 30 Kasım arasında açıktır. Kahvaltı dahildir; çocuklar tesisin önündeki derenin sığ kısımlarında suya girebilir.

Tesise yakın Mençuna Şelalesi, Çifte Kemer Köprüler ve Kamilet Vadisi gibi noktaları da gezdikten sonra bir gününüzü Murgul’a ayırabilirsiniz. Arhavi’deki diğer seçenekleri Arhavi gezilecek yerler ve Hopa’daki seçenekleri Hopa otelleri rehberlerimizde bulabilirsiniz.

Murgul Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç: Murgul, Artvin’in Saklı Kalmış Köşesi

Murgul, Artvin’in daha bilinen durakları olan Borçka Karagöl, Şavşat ve Macahel’in gölgesinde kalmış, ama kendine özgü hikâyesi olan bir ilçedir. Kayayı delip geçen Delikli Kaya Şelalesi, 1.860 metrede sessizce bekleyen Karagöl, Cumhuriyet’in ilk bakır madeninin endüstri mirası ve yarısı ormanla kaplı vadileriyle Murgul gezilecek yerler listesi kısa ama unutulmazdır.

Kalabalık turist rotalarından uzak, yerel hayatın sürdüğü, her mevsim ayrı bir renge bürünen bir yer arıyorsanız Murgul’u Doğu Karadeniz rotanıza ekleyin. Kıyıda konaklayıp günübirlik gezerek hem denizi hem dağı aynı tatilde yaşayabilirsiniz.